woensdag 4 mei 2016

Brandnetel


Brandnetel -  Urtica dioica
 

Iedereen kent wel de brandnetel, en de meeste mensen hebben een haat-liefde verhouding met de plant. Je haat hem omwille van de venijnige prikken die je er kan aan overhouden. Toch is deze plant rijk aan geneeskrachtige stoffen die de totale stofwisseling gunstig beïnvloeden. Brandnetels zijn super gezond en kosten niets.

Ecologisch bekeken groeit brandnetel o.a. op stikstof-rijke stortplaatsen. Brandnetel is m.a.w. een opruimer van menselijk afval, zowel in het lichaam als in de natuur.

Eigenlijk zijn er twee soorten brandnetels: de grote brandnetel, Urtica dioica, en de kleine brandnetel, Urtica urens. Ze lijken op elkaar maar toch zijn er enkele belangrijke verschillen. De bladeren van de kleine brandnetel zijn … kleiner (what’s in a name?) De grote brandnetel is een overblijvende plant, de kleine brandnetel daarentegen is eenjarig. Terwijl bij de kleine brandnetel de stengel meestal enkel bedekt is met brandharen komen bij de grote brandnetel naast de venijnige brandharen ook gewone, kortere haren voor. Dat is duidelijk te zien op bijgaande foto.

 

En als je toch geprikt wordt, zorg dan voor hondsdraf om er over heen te wrijven!  De natuur is echter wonderbaarlijk want je vindt hondsdraf heel vaak in de buurt van brandnetels. Het blad van de zuring of weegbree schijnt ook te kunnen. Goed om weten is dat gedroogde brandnetelbladeren niet meer prikken.

De grote brandnetel behoort tot de Brandnetelfamilie, Urticaceae. Urtica komt van het Latijnse urere (branden). Dioica betekent tweehuizig.

Op zichzelf is de brandnetel in de tuin en op het veld een “on”kruid. Wie ooit door de brandnetel geprikt werd, zal dit grif beamen. Maar schijn bedriegt. Brandnetel is daarom een zeer goede voorjaarsreiniger. Vandaar dat het voorjaar het ideale moment is om de jonge scheuten te oogsten.  De rijkdom aan ijzer, magnesium, kalium, calcium en mangaan vormen een ideale combinatie.

Zelfs de dieren kennen de weldadige werking van brandnetels. Paarden, koeien en geiten zijn er dol op. Koeien die in weiden staan waar veel brandnetels groeien, hebben een glanzender huid. Ook paarden die gevoederd worden met een extraatje brandnetels staan fraaier in het vel.

De bladeren van brandnetels bevorderen de leg van kippen.

(Uit: “Onbekende kanten van bekende planten”, H. Van Den Bosch en Dick Scheps)
 
De geneeskrachtige werking van de brandnetelbladeren is al heel lang bekend.

In het oude Egypte zijn meldingen gevonden dat brandnetels werden gebruikt ter verlichting van artritis en lumbago.

In Denemarken werden dan weer lijkwades aangetroffen die gemaakt bleken van brandnetels die dateren uit de bronstijd, 3000 jaar voor Christus.

Ook de Griekse arts en filosoof Hippocrates (460 – 377 voor Christus) en zijn volgelingen maakten melding van 61 remedies met brandnetels. Zij kenden de urine-afdrijvende eigenschappen en voedende waarde van deze plant.

Net als de Griekse arts Galen, die leefde in de tweede eeuw na Christus. Ook hij gebruikte brandnetels als diureticum: een middel dat de uitscheiding van water door de nieren bevordert. Verder schreef hij brandnetels ook voor als laxerend middel en gebruikte hij brandnetels bij de behandeling van milt-gerelateerde ziekten, longontstekingen, astma én tegen zweertjes in de mond.

In de middeleeuwen raadden genezers reumapatiënten aan de pijnlijke plekken met een bosje vers geplukte brandnetels te beslaan. Niet ten onrechte! De doorbloeding in de huid en de daaronder liggende organen werd er door bevorderd.

De Britse apotheker en astronoom Nicholas Culpeper (1616-1654) adviseerde om brandnetel en honing te gebruiken voor het maken van een gorgeldrank om keel- en mondinfecties tegen te gaan. Hij beweerde dat brandnetels een antiseptische werking hebben bij wonden en huidinfecties. Nicholas Culpeper schreef de plant verder voor tegen jicht en gewrichtspijn.

Ook de Duitse Benedictijnse abdis Hildegard von Bingen (1098-1179) had een hoge dunk van de brandnetel. Zij adviseerde het volgende: “Gekookte jonge, verse brandnetels zijn een nuttig maal voor de mens, omdat ze de maag reinigen en een teveel aan slijm verwijderen.” Brandnetel was volgens deze krasse dame, die pas op 81-jarige stierf, ook een belangrijk ingrediënt van een liefdesdrankje. Ze vergeleek het ‘netelvuur’ met het ‘liefdesvuur.’
 
De heilzame werking van brandnetelthee is algemeen bekend:  slijmoplossend, ontgiftend, urinedrijvend en bloedzuiverend. Brandnetel is bacteriedodend, en daarom heel geschikt bij infectieziekten. Verder ook nuttig bij hooikoorts door de aanwezige histamine.

Brandnetelthee is heel rijk aan vitaminen en mineralen en is een goed tonicum, ook bij kanker, daarnaast heel geschikt bij vermoeidheid  en lusteloosheid en bij  bloedarmoede, geschikt tegen hooikoorts en allergie en bij allergische reacties op voedingsmiddelen, en is een algehele reiniger, en helpt ook nog eens tegen een te hoge bloeddruk en bij diabetes. Het versnelt de spijsvertering, helpt dus bij het afvallen, en verzacht netelroos,  reuma, jicht, gewrichtsontstekingen en oedeem. Het verbetert de doorbloeding.  Naast ijzer bevat brandnetel ook calcium en silicium en dat maakt de thee ook geschikt bij broze nagels en osteoporose.

Men kan de thee maken door twee theelepels  gedroogde en fijngewreven brandnetelbladeren in een beker te doen en te overgieten met kokend water. Laat de thee een zevental minuutjes trekken. Voor de thee gebruik je het best de bladeren van de grote brandnetel. Drie kopjes thee per dag zijn voldoende om al het gewenste resultaat te bereiken. Het is veilig in gebruik voor volwassenen. Sommige bronnen raden het gebruik voor kinderen af.

Het beste is om de bladeren in het voorjaar te verzamelen (maart-mei). Oudere bladeren bezitten minder kracht.

Brandnetels zijn ook een weldaad voor de huid: het voorkomt en geneest huiduitslag, steenpuisten, acne, netelroos, zweren en geeft een ondersteunende werking bij psoriasis. Het gaat verder een vette huid én vette haren tegen en helpt je af van roos en slechte haargroei.

Ook in dit geval verdienen de jonge bladeren van de grote brandnetel de voorkeur. Je kan zo’n shampoo zelf maken door één deel bladeren met drie delen alcohol te vermengen en het mengsel twee weken in de zon te laten trekken. Zeef vervolgens het aftreksel en verdun door drie eetlepels van het haarmiddel toe te voegen aan een kwart liter water.

In de keuken kunnen zowel de jonge bladeren van de kleine als de grote brandnetel gebruikt worden. De mogelijkheden zijn zo talrijk dat het weinig moeite zal kosten om een volwaardig brandnetelgerecht te bereiden.

Je begint natuurlijk met een brandnetelsoepje.

-      Pluk een vergiet vol brandnetels. Spoel de netels goed schoon.

-      Doe de uitgelekte netels met een gesnipperd uitje in een soeppan met olijfolie; laten even smoren.

-      Voeg aan de geslonken blaadjes 3/4 liter water toe en een halve eetlepel zout.

-      Laat de brandnetels nog zo´n tien minuten heel zachtjes laten koken.

-      Tot slot de staafmixer erin zetten en al purerend zie je dan een prachtige soep ontstaan. Mooi licht gebonden en door de grote hoeveelheid chlorofyl echt knalgroen van kleur.

Een feest om te zien! En ook heerlijk kruidig van smaak.

Voor een stevige lunchsoep kan je een courgette of een paar aardappelen meekoken, maar deze pure brandnetelsoep doet het prima als voorgerecht. 

Stamppot met brandnetel:

De tweede gang bestaat uit brandnetelgroente. Desgewenst kan men de brandnetelbladeren met spinazie, melde of paardenbloemblad mee laten koken.  Brandnetels kun je ook door een stamppot doen.

Eerst de brandneteltoppen wassen en klein snijden knippen of hakken. Daarna kook je ze 8 tot 10 minuten. De aardappel stamp je zoals je dat altijd doet bij een stamppot. Nu doe je de licht gekookte brandnetels erdoor. In plaats van gekookte brandnetels door de stamppot te doen kun je ze ook smoren in de koekenpan met boter en een uitje. Je laat het geheel 10 minuten sudderen. Dat is iets meer werk maar de stamppot gaat er lekkerder van smaken.

Brandnetels als spinazie

Neem 800 gram brandnetels en blancheer deze met kokend water, zodat de bladeren niet meer branden op de huid. Hak de brandnetels. Snipper nu 1 ui en laat de snippers fruiten tot ze er glazig uitzien. Hierna voeg je de brandnetels toe terwijl je regelmatig roert. Breng het geheel op smaak met peper, zout en nootmuskaat (ook wel muskaatnoot geheten).
 
Weetjes:

- De stugge vezels van brandnetels worden ook gebruikt om te weven. Neteldoek zou duurzamer zijn dan andere soorten linnen. Grote modehuizen gebruiken brandnetel opnieuw bij het (laten) vervaardigen van hun stoffen.

- De Romeinen gebruikten brandnetels als afrodisiacum.

- Alfred Vogel, de bekende Zwitserse kruidengeneeskundige, gebruikte brandnetel tegen voorjaarsmoeheid, bloedarmoede en huiduitslag.

-  Brandnetel werd in de Tweede Wereldoorlog gebruikt als voedsel toen er te weinig eten voorradig was.

- Thee van brandnetels versterkt haar, vermindert haaruitval en verzorgt de droge hoofdhuid.

- De cellulose van brandnetels levert een sterke papiersoort op.

- In de biologische tuin is de gier van brandnetel een geliefd middel in de bestrijding van schadelijke insecten. Het is namelijk een prima natuurlijk goedje om bladluis te bestrijden en bovendien versterkt brandnetel de weerstand van de planten.

- Brandnetels zijn geliefde trekpleisters voor vlinders.

Disclaimer bij het gebruik van deze blog:

"Wilde planten in Brugge" is niet verantwoordelijk voor eventuele schade, van welke aard dan ook, als gevolg van het gebruik van planten voor medische of culinaire doeleinden.  “Wilde planten in Brugge” kan niet aansprakelijk gesteld worden voor aanspraken die voortkomen uit de verkeerde determinatie van een kruid of het verkeerde gebruik ervan in de ruimste zin van het woord. Dit artikel vervangt niet het deskundig advies van een arts of een erkend fytotherapeut.

Bronnen







 

 

 

 

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen