maandag 13 juni 2016

Moederkruid

Moederkruid - Tanacetum parthenium (Chrysanthemum parthenium)



Moederkruid behoort tot de Composietenfamilie, Asteraceae (Compositae).
Het heeft wat weg van kamille. De gele hartjes zijn wel wat platter en de groene blaadjes lijken meer op een chrysantenblad. Daarom denken veel mensen dat moederkruid een soort kamille is. Maar dat is niet zo.

Moederkruid is sinds de oudheid in medicinaal gebruik, onder meer om weeën op te wekken en kraamvrouwenkoorts te bestrijden. Hieraan dankt het zijn Nederlandse naam.   Tegenwoordig wordt het nog wel gebruikt als geneeskruid tegen migraine.

De botanische naam Tanacetum is vermoedelijk afgeleid van het Oud-Griekse woord athanasia (onsterfelijk). Het heeft deze naam waarschijnlijk te danken aan het feit dat de bloemen niet gemakkelijk verwelken en lang hun gele kleur behouden, maar het kan ook duiden op een soort levensdrank die ervan gemaakt werd. Parthenium betekent " maagd of jonkvrouw".

Het is een plantje dat zich met veel andere bloemen laat combineren, en eigenlijk alleen daarom al in elke tuin een plekje zou verdienen.

De bloemen van moederkruid hebben geen therapeutische werking maar geuren sterk. Insecten mijden deze geur waardoor moederkruid ook een natuurlijke insectenbestrijder in tuinen was. Plantenluizen worden er dan weer door aangetrokken zodat moederkruid ook zeer bruikbaar was in het gezond houden van rozentuinen. Moederkruid werd in de middeleeuwen ook aangewend om de lucht te zuiveren en ter preventie van levensbedreigende ziekten.


Het blad wordt geoogst in lente en zomer. Het kruid is het meest werkzaam kort voor de bloei. Voor gebruik in het najaar en de winter kunnen de blaadjes ingevroren worden (het gedroogde kruid verliest veel van zijn werking).
De Griekse arts Dioscorides gebruikte moederkruid 50 jaar na Christus bij de behandeling van hoofdpijn en ontstekingen.

In de middeleeuwen werd moederkruid ook als hoofdpijnmiddel gekweekt in de kloostertuinen. Verder stond het moederkruid ook als koortswerend en pijnstillend kruid bekend.

Rembert Dodoens beveelt in 1554 een afkooksel aan, als een pap of pleister aangebracht op de onderbuik van kraamvrouwen, voor het afdrijven van "nageboorten en de dode vruchten". Ook werd het gebruikt om de bevallingen te bespoedigen en als baarmoeder versterkend en herstellend na de bevalling.
De Engelse naam is trouwens 'Feverfew'. Vooral in Engeland werd het moederkruid populair door de publicatie van de beroemde herbarist John Gerard ‘Herball’. Hij schreef in 1597 dat moederkruid, “gedroogd en verpulverd, twee drachmen vermengd met honing of zoete wijn, flegma en zwaarmoedigheid verdrijft”.

In de 16de  en 17de  eeuw kregen migrainelijders al moederkruid voorgeschoteld. Natuurlijk dachten de wetenschappers uit onze tijd er zo het hunne van. Tot er einde jaren zeventig een pientere onderzoeker de plant eens grondig ging analyseren. En geloof het of niet! De plant bleek stoffen te bevatten die krampen in de kleine bloedvaten voorkomt en waarschijnlijk veroorzaakt die kramp nu net de migraine.

Zomaar eventjes 70 percent van de migrainelijders ondervonden beterschap, toen ze elke dag drie tot vier groene moederkruidblaadjes op hun boterham legden. Sommigen waren zelfs helemaal van hun migraine verlost, terwijl anderen zich er in elk geval stukken beter mee voelden. De pijn was niet meer zo hevig en ze sliepen rustiger. Enkele patiënten hadden nadien zweertjes in hun mond, maar de grote meerderheid dankte de hemel voor dit gezegende kruid.



Als je de blaadjes niet tussen je boterham wil leggen, dan kan je er thee van maken. Overgiet hiervoor drie blaadjes van de moederkruidplant met een kop kokend heet water, laat niet langer dan 5 minuten trekken en vis de groene blaadjes er dan weer uit. Drink hiervan drie koppen per dag, liefst over de hele dag verspreid.  (Daniëlle Houbrechts)

Moederkruid is een voorbeeld van een oude remedie die, dank zij recent onderzoek, nu op spectaculair succes kan bogen. Uit degelijke, klinische onderzoeken uit eind jaren ‘70 bleek dat moederkruid in de overgrote meerderheid van de gevallen migraine verlichtte. Diegenen die het kruid gebruiken beginnen nu ook goedaardige bijverschijnselen te melden, zoals het verdwijnen van depressies, misselijkheid en jichtpijnen.’

In 1985 kwam de plant opnieuw sterk in de belangstelling te staan als middel ter voorkoming en behandeling van migraine.
Daarnaast heeft het kruid ook een stimulerende werking op de spijsvertering, en heeft invloed op die vormen van migraine die samenhangen met een minder vlotte spijsvertering.

Het effect van moederkruid op migraine treedt niet onmiddellijk op, je moet moederkruid gedurende verschillende maanden gebruiken vooraleer het beoogde effect duidelijk wordt, maar sommige bronnen spreken van een doeltreffendheid bij 80% van de migrainepatiënten.

Commerciële moederkruidpreparaten zouden echter in de preventie van migraine weinig effect hebben, tenzij ze gemaakt zijn op basis van het gevriesdroogde, en niet gewoon gedroogd moederkruid.  Het is met name het verse kruid dat werkzaam is. Vaak wordt daarom aangeraden om dagelijks twee tot drie verse blaadjes van het kruid te eten. In de winter kan je overigens van ingevroren blaadjes gebruik maken.

Een onderzoek gepubliceerd in Planta Medica (59:20-5, 1993) wees zelfs uit dat het effect op de bloedvaten van vers en van gevriesdroogd moederkruid inderdaad vaatverwijdend is, doch dat gedroogd moederkruid wellicht eerder samentrekking van bloedvaatjes kan veroorzaken.
De precieze werking van de inhoud stoffen van moederkruid in het voorkomen van migraine is nog lang niet opgelost.

Sommige moeders weten wellicht dat een bevalling die wat lang op zich laat wachten soms opgewekt wordt door het inbrengen van een paar tabletten in de vagina… Inderdaad, dat zijn prostaglandine-bevattende tabletten. En ja, moederkruid kan het samentrekken van de baarmoeder stimuleren, wat verklaart dat het kruid gedurende het overige deel van de zwangerschap niet gebruikt mag worden!

Het kruid vindt ook zijn toepassing bij een verstoorde menstruele cyclus, bij premenstruele klachten en bij pijnlijke menstruatie.
Andere toepassingen die soms beschreven worden: bij duizeligheid en oorsuizen (aandoeningen die veroorzaakt kunnen worden door verstoringen in de bloedtoevoer naar het binnenoor)

Bijwerkingen en contra-indicaties: Moederkruid wordt bij voorkeur niet gebruikt tijdens de zwangerschap.
Wanneer je bloedverdunnende medicijnen neemt, combineer je die ook best niet met moederkruid.


Het verse kruid is het meest effectief (zie hoger), maar bevat ook substanties die het mondslijmvlies zodanig kunnen irriteren, dat kleine aftjes kunnen ontstaan. Soms wordt daarom aangeraden om de blaadjes in een bolletje broodkruim te kneden en zo op te eten. Het lijkt in elk geval het best om ze bij de maaltijd op te eten. Het zou ook helpen om de blaadjes even in kokend water te houden, maar mij is niet bekend of de effectiviteit dan nog dezelfde is.

Geschiedenis en folklore
Daarnaast vond ik nog een aantal andere verhalen en gebruiken over dit kruid terug.
Om iemand met koorts te genezen, moet je, onder het uitspreken van de naam van de zieke, het kruid met je linkerhand uit de grond trekken. Je mag daarbij onder geen beding omkijken.

In het verleden ging men er ook van uit dat de plant de lucht zuiverde en ziektes verjoeg. De doordringende geur zou ook wespen op een afstand houden. Intussen weten we dat de aanwezigheid van pyrethrine inderdaad insecten verdrijvende eigenschappen kan verklaren…

Moederkruid wordt geassocieerd met Venus/Aphrodite, maar ook met Athena. In elk geval is het dus een kruid dat een plaats kan krijgen in liefdesrituelen, maar door de associatie van het kruid met ‘parthenos’ (maagd) en (baar)moeder (zie naamgeving) is het ook een kruid dat gebruikt kan worden in overgangsrituelen met meisjes (bv. bij de eerste menstruatie).

In het verleden werden aan het kruid zuiverende eigenschappen toegeschreven. We weten nu dat het hier om een antiseptische en insecten verdrijvende werking gaat, en dus kunnen we het kruid nog steeds gebruiken in zuiveringsrituelen. Ook voor een ‘spirituele’ zuivering kunnen we aan moederkruid denken, vooral als we hierbij aandacht hebben voor de anti-migraine werking: ze geeft een helder hoofd!

Bronnen:





Disclaimer bij het gebruik van deze blog

"Wilde planten in Brugge" is niet verantwoordelijk voor eventuele schade, van welke aard dan ook, als gevolg van het gebruik van planten voor medische of culinaire doeleinden.  “Wilde planten in Brugge” kan niet aansprakelijk gesteld worden voor aanspraken die voortkomen uit de verkeerde determinatie van een kruid of het verkeerde gebruik ervan in de ruimste zin van het woord. Dit artikel vervangt niet het deskundig advies van een arts of een erkend fytotherapeut.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen