donderdag 21 juli 2016

Wilde cichorei


Wilde cichorei - Cichorium intybus
 
Cichorei behoort tot de Composietenfamilie. Deze helderblauwe composiet is met geen enkel andere plant te verwarren, want er bestaat simpelweg geen andere blauwe composiet. Deze bloemen zijn meestal alleen  ‘s morgens open. 

De Nederlandse naam is afgeleid van de wetenschappelijke naam voor deze plant. Het woord Cichorium is afgeleid van de woorden Kio (Grieks) wat "ik ga" betekent en Chorion (Grieks) wat "veld" betekent. Samen wordt hiermee bedoeld dat deze plant niet op in het veld of op de akker bloeit maar aan de rand of langs de weg.

De plant heeft zich vanuit het Middellandse Zeegebied over de hele wereld verspreid.
 
De Teutonen (een Germaanse stam die waarschijnlijk oorspronkelijk uit het Deense Waddengebied, Jutland of zuidelijk Scandinavië stamde) gebruikten het als een magische plant om zichzelf onaantastbaar te maken, waarna de katholieke kerk het doopte naar een plant die naar de maagd verwees.

Volgens oude volksverhalen zijn de bloemen van de cichorei zo mooi helderblauw van kleur omdat ze getransformeerde ogen zijn van een maagd die weende om het schip van haar geliefde, dat nooit weerom kwam. (zie verder)

Het is algemeen bekend dat van cichorei een soort koffie werd gemaakt. Al in 1775 ontdekte twee Franse artsen, Harpong en Brunon, dat de geroosterde en gemalen wortel geschikt was om als surrogaat te dienen voor echte koffie. Dit omdat import te duur of onmogelijk was.

De gemalen wortels werden, vooral in de negentiende eeuw en in de periode van de Tweede Wereldoorlog, in koffiesurrogaat gebruikt vanwege het hoge gehalte aan inuline. Nu wordt cichorei weer op vrij grote schaal verbouwd voor de productie van inuline. Hiervoor zijn verschillende rassen geselecteerd die een betere wortelvorm, een hogere wortelproductie en een hoger gehalte aan inuline hebben dan de oorspronkelijk wilde cichorei.
 
De jonge cichoreibladeren hebben een licht bittere smaak en kunnen in het voorjaar worden gebruikt in salades. Ook kunnen ze gekookt worden gebruikt. Tijdens het Paasfeest werden de bladeren gegeten bij het gebraden lam. Ook de bloeistengels kunnen gekookt gebruikt worden.

Ook is bekend dat van cichorei Brussels lof gekweekt kan worden. Dit werd omstreeks 1850 ontdekt. Witlof echter komt van een variant van deze plant, de Cichorium endivia.  Deze variant is vrij zeldzaam in het wild, dus meestal hebben we te maken met de echte Cichorium intybus.

Cichorei wordt in de volks- en plantgeneeskunde gebruikt bij maag- en leverklachten, verstoppingen en een gebrek aan eetlust.

Uit de plant kan een versterkings- en kalmeringsmiddel worden gemaakt. Hiervoor moet één deel verse bloemen worden kleingesneden en in een vijzel worden fijngestampt. Daarna dienen drie delen suiker te worden toegevoegd totdat er een mengsel ontstaat. Dit moet in een goed afgesloten pot enige tijd in de zon worden gezet en daarna koel en donker worden bewaard.

Zowel de wortel als de blaadjes van de plant zelf werken laxerend en vochtafdrijvend. Cichorei heeft verscheidene medicinale eigenschappen die niet allemaal zijn bevestigd door de wetenschap.
 
Ziekten die wel een wetenschappelijke bevestiging hebben gekregen in het gebruik van cichorei als medicijn zijn: leverziekten waaronder geelzucht, jicht en nierziekten. Wetenschappers hebben het polyfenol esculetine aangetroffen in de wortel van cichorei. Deze stof ondersteunt inderdaad de werking van de lever, zo bleek uit wetenschappelijk onderzoek.

Omdat cichorei de lever en de nieren stimuleert werkt het ook goed tegen ziekten die te maken hebben met een overvloed aan afvalstoffen welke niet verwerkt kunnen worden. Hieronder vallen bijvoorbeeld jicht en huidziekten zoals eczeem.

 
 
Een mooi verhaal van de site van Natuurverhalen.nl (zie links):

Cichorei groeit langs wegen, op dijken en rond bankjes in parken. Ze groeien en bloeien zelfs op een uitgedroogde, gebarsten bodem. Hoe die plant daar is gekomen is een verhaal over liefdesverdriet.

Zo'n 950 jaar geleden zijn er al godsdienstoorlogen in het Midden-Oosten. In die tijd trokken, na een oproep van de paus, vele tienduizenden heldhaftige en diepgelovige mannen naar het Heilige Land. De eerste kruistochten vinden plaats aan het einde van de elfde eeuw.

De meeste kruisvaarders zijn nooit teruggekomen. Onder hen bevond zich ook een stoere ridder uit de Lage Landen. De nobele ridder was verliefd op een mooie jonkvrouw, Cichore, wiens opvallend heldere, licht blauwe ogen hij niet kon weerstaan. De edelman kon de oproep van de paus niet negeren en liet het meisje smachtend achter. Hij beloofde haar echter terug te komen als zij op hem bleef wachten.

Dat nam deze jonkvrouw ter harte en zij wachtte jarenlang geduldig en liefdevol op zijn terugkomst. Het wachten viel haar zwaar. Iedere morgen liep ze naar de zandweg en staarde in de verte in de hoop dat ze hem zou weerzien,  om 's middags teleurgesteld naar huis terug te keren. Dag in dag uit, jaar in jaar uit liep zij ongeduldig langs de kant van de weg en keek ze met haar helderblauwe ogen naar de horizon.

Tijdens de hete zomer van het jaar 1099 was het veel te warm om op en neer te lopen en daarom stond ze dagenlang op een vaste plek te wachten.  Ze stond daar zo lang dat haar voeten wortel schoten en zij veranderde in een plant met helderblauwe bloemen. Tot de dag van vandaag kunnen we haar nog zien staan langs de kant van de veldweg met haar helderblauwe bloemenogen die alleen 's morgens smachtend naar het zuiden staren, en die 's middags verdrietig weer sluiten als hij weer niet teruggekomen is.
 

Disclaimer bij het gebruik van deze blog

"Wilde planten in Brugge" is niet verantwoordelijk voor eventuele schade, van welke aard dan ook, als gevolg van het gebruik van planten voor medische of culinaire doeleinden.  “Wilde planten in Brugge” kan niet aansprakelijk gesteld worden voor aanspraken die voortkomen uit de verkeerde determinatie van een kruid of het verkeerde gebruik ervan in de ruimste zin van het woord. Dit artikel vervangt niet het deskundig advies van een arts of een erkend fytotherapeut.

Bronnen:




Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen