dinsdag 7 juni 2016

Valeriaan


Echte valeriaan - Valeriana officinalis
 
Hier aan de Gentpoort, de Assebroekse meersen en het kanaal Brugge-Oostende.

Deze plant behoort tot de Valeriaanfamilie – Valerianaceae.

Omtrent de naamgeving bestaan verschillende theorieën. Een eerste wijst de term Valeriaan toe aan het Latijnse werkwoord 'valere', wat vertaald kan worden als 'zich goed voelen, gezond zijn of sterk zijn'. Een andere theorie zegt dat valeriaan zou verwijzen naar Valeria, een streek in de oud-Romeinse provincie Pannonia, vanwaar de plant afkomstig zou zijn..

Anderen beweren dat de naamgeving voor het kruid afkomstig is van de naam Plinius Licinius Valerianus, een keizer in het Romeinse rijk, van wie men dacht dat hij de plant als geneesmiddel gebruikte. Ook zou men in de middeleeuwen de naam “All heal” hebben gebruikt, wat ook weer verwijst naar “valere” = gezond zijn.
 
Officinalis  betekent dat het kruid gebruikt werd in de kruidenapotheken en zijn aanwending in de kruidengeneeskunde. Als men spreekt over valeriaan wordt in de meeste gevallen de wortel van Valeriana officinalis L. bedoeld.

Er bestaan ook enkele volksnamen zoals: donderbloem, donderpoes, duivelsdrek, kattenkruidwortel, koortswortel …

Alhoewel niet iedereen de geur van de plant zal waarderen werd ze in de 16e eeuw toch gebruikt als parfum en als geurstof bij de was.

De meeste katten zijn er dol op. Ze worden er speels van en proberen het te pakken te krijgen. De verwijzing in vele talen naar de kat komt doordat katten gek zijn op de geur van de gedroogde valeriaanwortel.  Ook de geur van de etherische olie kan hen bekoren.

Al bij de Grieken en Romeinen was deze plant als krampwerend middel bekend. Het kruid wordt genoemd in Angelsaksische geschriften uit de 11de  eeuw.


Valeriaan wordt al duizenden jaren gebruikt vanwege haar medicinale effecten. De vroegste verwijzing is gevonden in teksten uit 460 v.Chr. waarin de onprettige geur werd beschreven als "phu".

Ten tijde van Hippocrates (460 – 370 v.Chr.) werd valeriaan gebruikt als standaardbehandeling tegen diverse aandoeningen, die allemaal de nadruk legden op problemen met ofwel de urinewegen of het spijsverteringskanaal, hoewel het ook werd beschouwd als een wondermiddel en algehele oppepper voor de gezondheid.

In de middeleeuwen werd het kruid ook culinair gebruikt, en zelfs als parfum, net als sommige valeriaansoorten in de Himalaya nog steeds worden gebruikt als ingrediënt voor parfum en wieroken. In de middeleeuwen ook beschouwd als middel tegen de pest. De rustgevende werking werd pas in de 18de eeuw ontdekt.

In oude recepten wordt beschreven dat het aan agressieve of vechtende mannen kon worden gegeven om direct vrede te bereiken. Hoewel het om deze praktische reden werd gebruikt, werd valeriaan ook vaak gebruikt als specerij en in salades.


De kalmerende effecten van valeriaan zijn door de geschiedenis heen vaak benut. Het werd bijvoorbeeld vaak gebruikt door soldaten in de Eerste Wereldoorlog om de zenuwen en angsten weg te nemen.

Valeriaan wordt het meest als slaapmiddel gebruikt. Personen met slaapstoornissen worden over het algemeen verdeeld in twee groepen: diegenen die moeite hebben in slaap te vallen en diegenen die moeite hebben in slaap te blijven. Deze problemen kunnen tegelijk voorkomen of apart, afhankelijk van de individuele omstandigheden. Valeriaan wordt echter vaak gebruikt voor beide typen slaapstoornissen, omdat het zowel het in slaap vallen als de duur verbetert.

Bij problemen om de slaap te behouden wordt valeriaan vaak gecombineerd met Sint-Janskruid om de kwaliteit van de slaap verder te verbeteren, maar ook voor een beter humeur.

De niet verslavende en veilige aard van valeriaan heeft dit middel zeer populair en eenvoudig te gebruiken gemaakt voor personen die angstig worden in sociale situaties, of gewoon wat meer open moeten worden. Om deze eigenschap te versterken, wordt valeriaan vaak gebruikt met andere kruiden. Het is bijvoorbeeld niet ongewoon valeriaan te combineren met Blauw glidkruid, omdat deze twee kruiden een goede synergie produceren om spanning te verlichten en de geest te kalmeren.
 
De anti-spastische eigenschappen van valeriaan worden ook vaak gebruikt voor milde pijnstilling, om te helpen omgaan met menstruatiepijn, prikkelbare darmsyndroom en reumatische pijnen.

Gebruik bij examenangsten liever de Bachbloesem van valeriaan, deze is minder versuffend.

Opgemerkt moet worden dat, hoewel het voornaamste effect van Valeriaan de kalmerende werking is, het bij een klein aantal mensen juist een tegenovergesteld effect heeft en dus stimulerend werkt. Als je valeriaan dus wil gaan gebruiken vanwege de kalmerende effecten, doe je er om deze reden goed aan om de eerste keer een kleine dosering te nemen, om te ontdekken wat het effect op jouw lichaam is.

Men gebruikt de wortels, deze worden geoogst in voor - en najaar. De eigenaardige geur ontwikkelen de wortels pas bij het drogen. De thee van de gedroogde wortel 20 minuten laten trekken, de smaak is niet lekker, dus altijd combineren met een ander kruid, zoals goudsbloem, St. Janskruid of passiflora, of voor de smaak een muntsoort.
 
Let op! Altijd na de maaltijd gebruiken, dan is het meer rustgevend. Het kruid nooit langer dan 3 weken gebruiken i.v.m. de licht verslavende werking! Valeriaan kan de werking van andere sedatief werkende medicijnen versterken, met name bij ouderen kan dat gevaarlijk zijn. Wees daarom voorzichtig met het combineren van valeriaan en benzodiazepines (Librium, Valium, Mogadon, Dalmadorm, Normison, Rohypnol, Seresta en Temesta.)

Voor de rustgevende werking goed te combineren met goudsbloem, sint-janskruid, slaapmutsje en passieflora. Voor slapeloosheid gaat het goed samen met hop en passieflora.

De smerig ruikende wortel kan men verpulverd in beschermende sachets gebruiken, men kan deze in huis ophangen, maar ook in kussens stoppen om gemakkelijker in te slapen.

Valeriaan wordt - bij de aanbevolen dosering - niet als giftig of gevaarlijk beschouwd. Er is ook geen bewijs op ongewenste bijwerkingen, wanneer het tijdens de zwangerschap wordt gebruikt.  Het is natuurlijk altijd verstandig om eerst medisch advies in te winnen.

Vanwege de kalmerende effecten van valeriaan, moet je tijdens het gebruik geen auto's of zware machines besturen.

Het komt zelden voor, maar sommige van de kalmerende bestanddelen in Valeriaan werken als een stimulerend middel, dus er moet eerst worden gestart met een kleine dosering om uit te vinden hoe het lichaam erop reageert.

 



Valeriaan in de apotheek en in de natuurwinkel.

In de apotheek vinden we een aantal voedingssupplementen, geneesmiddelen en homeopathische preparaten, waarin valeriaan is verwerkt.

Valeriaan in de magie.

Een twijgje van de plant vastgepind aan de kleding van een vrouw, kan er voor zorgen dat mannen haar achterna gaan lopen. Valeriaanwortel wordt dan ook toegepast in liefdessachets.

In een 15de-eeuws handschrift staat “Wil je goed vriendschap maken onder mannen en vrouwen, neem dan valeriaan en stamp haar tot poeder en geef dat te drinken in wijn” Een andere verwijzing naar het geloof in de magische kracht op liefdesgebied is dat men valeriaan in de mond moet nemen om dan diegene te kussen wie men wil liefhebben.

Als een stelletje aan het kibbelen is, breng wat valeriaan in de ruimte, en de rust zal wederkeren. De Grieken hingen een twijgje valeriaan aan het raam om het kwaad te weren. Als de melk geen boter wil worden, giet ze dan door een krans van valeriaan heen.

Veel bijgeloof en oude sagen verwijzen naar valeriaan als bescherming. Valeriaan weert niet alleen heksen, maar ook demonen en de duivel worden afgeschrikt en weggejaagd. Ook zou een bosje valeriaan dat opgehangen wordt in een kamer bewegen zodra een heks de kamer betreedt.

Door de geur werd valeriaan gebruikt tegen de afgunst van de elfen, vooral bruidsparen hadden vaak last van elfenafgunst, en daarom werd er om de bruidsboeketten valeriaan gewikkeld.

Een ander bijgeloof over valeriaan en haar helderziende krachten vinden we in het feit dat wanneer men het lichaam met valeriaan en wilde marjolein omwikkelt en zich in “de nacht van Beltane” (30 april / 1 mei) op een kruisweg opstelt, ziet men heksen voorbijrijden, zonder dat ze de toeschouwer kunnen deren.

Valeriana officinalis L. was aan Baldur gewijd (wat in het Duits ook verwijst naar Baldrian). Valeriaan versterkt de krachten van de mens (Baldurkrachten) en de zonnekrachten, die het leven op aarde brengen. Scherprechters uit de middeleeuwen zouden op valeriaanwortel kauwen voor iedere terechtstelling om hard te kunnen zijn.

In het Ertsgebergte voegde men valeriaan toe aan het badwater van de pasgeboren om epidemieën weg te houden en om het kind sterk te maken.

Op sommige plaatsen kreeg een koe die gekalfd had, marjolein, dille en valeriaan (vermengd met water) toegediend om melk te karnen. Als dit niet lukte was de heks de schuldige.

Een interessant artikel over Valeriaan is te vinden op


Disclaimer bij het gebruik van deze blog

"Wilde planten in Brugge" is niet verantwoordelijk voor eventuele schade, van welke aard dan ook, als gevolg van het gebruik van planten voor medische of culinaire doeleinden.  “Wilde planten in Brugge” kan niet aansprakelijk gesteld worden voor aanspraken die voortkomen uit de verkeerde determinatie van een kruid of het verkeerde gebruik ervan in de ruimste zin van het woord. Dit artikel vervangt niet het deskundig advies van een arts of een erkend phytotherapeut.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen