zaterdag 18 juni 2016

Jakobskruiskruid


Jakobskruiskruid - Jacobaea vulgaris (Senecio jacobaea, Senecio dunensis)
 

Sint-jakobskruiskruid, of kortweg jakobskruiskruid, is giftige plant met gele bloempjes die de laatste jaren  aan een opmars lijkt te zijn begonnen en die steeds meer voorkomt in de wegbermen, natuurgebieden en weilanden. Het is een pioniersplant die zich snel verspreidt naar open plekken in het gras of de berm. Jacobskruiskruid is ook vaak aanwezig in kruidenmengsels met wilde bloemen.

Jakobskruiskruid is een wilde, in de regel tweejarige plant met gele bloemhoofdjes die behoort tot de composietenfamilie. De plant lijkt erg op boerenwormkruid, maar dan met straalbloemen.
Met Jakob wordt Sint-Jacob bedoeld. Het hoogtepunt van de bloei is op 25 juli, de kerkelijke feestdag van de apostel Jacobus.

Jakobskruiskruid is een echte ruderale pionier soort, die je dan ook aantreft op verlaten bouwterreinen, op rivierduinen, op stenige plaatsen, soms ook in wegbermen.

De naam kruiskruid zou te verklaren zijn door het kruisgewijs staan van de bladeren,. Maar over het algemeen is men het ermee eens dat dit een gehoorfout is. De naam komt eigenlijk van de Duitse naam ‘Kreuzkraut’ wat grijskruid betekent.

Jakobskruiskruid vormt het hoofdvoedsel voor de zebrarups, de larve van de sint-jakobsvlinder. De rupsen van deze vlinder zijn aangepast aan het eten van jakobskruiskruid en zijn dus niet gevoelig voor vergiftiging door bepaalde alkaloïden. De rupsen kunnen de gehele plant ontbladeren en de stengeltop verorberen. Doordat de voornaamste reserves zich in de wortelstok bevinden herstelt de plant zich hiervan.

Deze plant is niet kieskeurig wat betreft de bodemsamenstelling. Hij bloeit in juni tot en met oktober.

Senecio komt van Senex (Latijn) en betekent "grijsaard". Dit omdat de bloemen na de bloei zaden vormen die een grijze zaadpluis hebben die lijkt op het haar van een grijsaard.  Jacobaea komt van Sint-Jacob

Vulgaris betekent "gewoon" ter onderscheid van enkele andere kruiskruid soorten.

Jakobskruiskruid is een zomer- en herfstbloeier. Het zaad kiemt in het najaar. Dan valt er vaak veel neerslag en kan de kiemplant snel uitgroeien en een tamelijk groot wortelstelsel vormen.  Na één of meer winters overleefd te hebben als rozet, groeit de plant uit en gaat bloeien.

De bloeiwijze is tuilvormig met behoorlijk wat hoofdjes. Na de vrucht - en zaadzetting sterft de plant af. De zaden hebben vruchtpluis waardoor ze gemakkelijk met de wind worden verspreid en zo een nieuwe groeiplaats kunnen bereiken. Jakobskruiskruid is een windverspreider, maar niet zo'n goede als algemeen wordt aangenomen. Zo’n 60% van de zaden vallen binnen de 5 meter naast de moederplant. De overblijvende 40% vliegt wat verder, gewoonlijk binnen 40 meter van de moederplant.

Maaien of vraat kan bloei voorkomen en zo de levensduur van de plant verlengen. De plant bevat nogal wat alkaloïden die voor vee giftig kunnen zijn. Aangezien sommige insectensoorten juist die betreffende alkaloïden voor hun stofwisseling nodig hebben, maakt dat er nogal wat insectensoorten op jakobskruiskruid voorkomen.

Jakobskruiskruid heeft een krans van gele straalbloempjes.
Jacobskruiskruid is giftig voor alle vee! Als paarden of rundvee het eten, worden de giftige stoffen in de lever opgeslagen. Het is trouwens ook giftig voor mensen. Dus bij het eruit trekken…  handschoenen aan! De bloemen bevatten tweemaal zoveel gif als de bladeren. Pas als de plant opgegeten wordt, worden deze verbindingen - met name in de dunne darm - omgezet in giftige, vrije alkaloïden die de lever aantasten.

Runderen en paarden vermijden het plantje normaal gesproken bij het grazen, maar in tijden van droogte en voedselschaarste kunnen ze het wel gaan eten. Met jakobskruiskruid in hooiweiden is dus voorzichtigheid geboden.

Ongelukken gebeuren meestal niet door het eten van verse planten want dat is door de smaak niet te vreten. Het gevaar zit hem in het drogen. Dan verliest het wel veel van zijn onaangename smaak maar worden de stofjes die dat veroorzaakten niet of nauwelijks afgebroken. Het dier herkent het niet meer.  Na het maaien blijft het gif echter wel werken.
 
Het grootste gevaar is dat het gif een cumulatieve werking heeft. Het gif wordt permanent opgeslagen in de lever. Tegengif bestaat er niet. Als de dodelijke hoeveelheid is bereikt sterft het dier.

Bij runderen kan het gif ook zonnebrand veroorzaken, doordat het gif in het bloed van de haarvaten onder invloed van het Uv-licht van de zon schadelijk wordt voor de omliggende weefsels. Schapen eten de plant graag en zijn minder gevoelig voor de gevolgen. Ze krijgen later echter wel groeiproblemen.

Jakobskruiskruid kan na huidcontact een allergische reactie geven, die "contact allergisch eczeem door composieten" wordt genoemd. Het is daarom aan te raden om bij het aanraken van de bloemen en planten handschoenen te dragen.

Is nu alles wat betreft het jakobskruiskruid kommer en kwel?

Nee, niet echt, als u mijn voorliefde voor het toepassen van planten in de geneeskunde kent, dan mag u van me verwachten dat er wat over te melden valt. Er wordt momenteel hier en daar onderzoek gedaan naar de effecten van extracten op het remmen en zo mogelijk voorkomen van een aantal typen kanker. Er worden enkele schuchtere resultaten gemeld.

Je mag de planten ook gewoon mooi vinden.
 

Disclaimer bij het gebruik van deze blog

"Wilde planten in Brugge" is niet verantwoordelijk voor eventuele schade, van welke aard dan ook, als gevolg van het gebruik van planten voor medische of culinaire doeleinden.  “Wilde planten in Brugge” kan niet aansprakelijk gesteld worden voor aanspraken die voortkomen uit de verkeerde determinatie van een kruid of het verkeerde gebruik ervan in de ruimste zin van het woord. Dit artikel vervangt niet het deskundig advies van een arts of een erkend fytotherapeut.

Bronnen:



Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen